Petrol Koridorunda İpler Koptu, Gözler Cenevre'de: İran, Hürmüz Boğazı'nı Kapatarak Dünyaya Meydan Okudu

Orta Doğu'da küresel enerji hatlarını ve diplomatik dengeleri sarsacak ciddiyette bir son dakika gelişmesi yaşandı.

İran devlet televizyonu, İran Silahlı Kuvvetleri'nin savaşı yürüten birimi Hatemu'l Enbiya Merkez Karargahı'nın Hürmüz Boğazına ilişkin açıklamasını yayımladı.

'ABD SÖZÜNDE DURMADI, İSRAİL ATEŞKESİ İHLAL ETTİ'

Açıklamada, ABD’nin imzalanan mutabakatın uygulanmasına yönelik yükümlülüğünü açıkça ihlal etmesi, İsrail’in Lübnan’ın güneyine saldırılarını sürdürerek ateşkesi aralıksız ihlal etmesi ve Lübnan’ın güneyinden çekilmemesi nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın gemi trafiğine kapatıldığı belirtildi.

'BU SADECE İLK ADIM'

Bunun ABD’nin yükümlülüklerini yerine getirmemesine karşı ilk adım olduğu aktarılan açıklamada, "Saldırganlık devam ederse, düşmanı yükümlülüklerine uymaya zorlamak için daha ileri adımlar planlanacak ve atılacaktır" ifadesine yer verildi.

'GÖRÜŞMELER EN ERKEN YARIN BAŞLIYOR'

Amerikan Fox News kanalına konuşan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise İran'la müzakerelerin başlaması için son hazırlıkların yapıldığını belirtti. Diplomatik süreçlerin her zaman biraz zorlu olduğunu ve birçok ön hazırlık gerektirdiğini anlatan Vance, İsviçre'ye İran, Katar ve Pakistanlı yetkililerin ulaşmalarını beklediklerini söyledi.

Kendisinin de birkaç gün içinde yola çıkacağı bilgisini veren Vance, görüşmelerin ne zaman başlayacağı sorusuna "En erken yarın. İran hükümeti ile Katar ve Pakistan hükümetlerinden yetkililer geldiğinde görüşmeleri başlatacağız" yanıtını verdi.

BEYAZ SARAY ATEŞKESTEN EMİN

Öte yandan Vance, "stratejik uygulamadaki olası farklılıklara rağmen" Washington'un mevcut ateşkesi sürdürebileceğinden "çok emin" olduğunu ifade etti.

"Ateşkesi sürdürebileceğimizden son derece eminim. Hedefler konusunda bir ayrılık mı var, yoksa bazen sadece bu hedeflere nasıl ulaşılacağı konusunda bir görüş ayrılığı mı var, bunu bilmiyorum" diyen Vance, İsrail hükümeti içinde bazı görüş ayrılıkları olsa da ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la müzakereler konusundaki tutumunun net olduğunu vurguladı.

HÜRMÜZ BOĞAZI BİLMECESİ

Diğer yandan Vance, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı geçici olarak geçişlere kapattığı açıklamasından önce verdiği röportajda, Boğaz'a ilişkin haberler hakkında ellerinde net bir bilgi olmadığını kaydetti.

Vance, "Son 24 saat içinde Hürmüz Boğazı’ndan 16 milyon varil petrol geçti. Bu rakam, savaş başlamadan önceki seviyeye neredeyse ulaşmış durumda ve bu da Boğaz'ın şu anda gerçekten açık olduğunu gösteriyor" yorumunu yaptı. ABD Başkan Yardımcısı, "İranlıların Hürmüz Boğazı'nı halen kapatmaya devam ettiklerine dair herhangi bir kanıt görmüyoruz" dedi.

CENEVRE'DE ACİL ZİRVE

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise mutabakat zaptının uygulanması ve İsrail’in Lübnan’a saldırılarının durdurulmasını ABD ile görüşmek üzere İran heyetinin İsviçre’ye hareket edeceğini açıkladı.

İran devlet televizyonuna konuşan Bekayi, nihai anlaşmaya yönelik müzakerelerin başlamasının mutabakat zaptının beş maddesinin yerine getirilmesine bağlı olduğunu belirterek, “Bu seyahat, karşı tarafın yükümlülüklerinin yerine getirilmesini talep etmek ve takip etmek amacıyla gerçekleştirilmektedir çünkü herhangi bir mutabakatın değerlendirilmesinde en önemli kriter, uygulama aşamasıdır” değerlendirmesinde bulundu.

'5 KRİTİK MADDE YERİNE GETİRİLMEDİ'

Mutabakat zaptının 13. maddesine göre, nihai anlaşmaya yönelik müzakerelerin başlamasının, ABD’nin 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelere dayalı yükümlülüklerinin yerine getirilmesine ve devam etmesine bağlı olduğunu söyleyen Bekayi, şöyle konuştu:

“Bu şartlar, karşı tarafça henüz yerine getirilmemiştir ve bu seyahat, bu yükümlülüklerin nasıl yerine getirileceğini açıklığa kavuşturmak amacıyla gerçekleştirilmektedir.”

'LÜBNAN ANLAŞMANIN TEMEL DİREĞİ'

Bekayi, mutabakat zaptının ilk maddesinin "Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşı sona erdirmek" olduğunu belirterek bunun “karşılıklı yükümlülüklerin temel direği” olduğunu ifade etti.

İran’ın taahhütlerine bağlı kaldığının altını çizen Bekayi, ABD’nin İsrail’i “Lübnan'da ateşkes ilan etmeye zorlamakla yükümlü” olduğunu ancak bu konuda “başarısız olarak, mutabakat zaptını açıkça ihlal” ettiğini belirtti.

Bekayi, deniz ablukasının sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı'nın açılması konusunda adımlar atıldığını ancak imzalanan mutabakat zaptının ”bir bütün” olduğunu vurguladı. İlk maddenin ihlalinin tüm anlaşmanın “sorgulanması” anlamına geldiğini kaydeden Bekayi, “Diğer taraf gerekli önlemleri derhal almazsa, tüm mutabakat ciddi bir sorunla karşı karşıya kalacaktır” dedi.

İRAN-ABD ARASINDAKİ MUTABAKAT

İran ve ABD, Pakistan aracılığında yapılan müzakere süreci kapsamında 14 Haziran'da savaşın durdurulması ve taraflar arasındaki sorunların görüşmelerle çözülmesini öngören 14 maddelik bir mutabakata vardıklarını duyurmuştu. İslamabad Mutabakatı adı verilen mutabakat zaptı, 18 Haziran'da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmişti.

Mutabakat, Lübnan dahil olmak üzere savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nın açılması, ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması gibi maddeleri içeriyor.

Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından tarafların, nihai anlaşmaya varılması için İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması gibi konularda kısa süre içinde 60 günlük müzakere sürecine başlaması bekleniyor.

Kaynak: Haber Merkezi