İktidar Gıda Mühendisi Zorunluluğunu 12 Yılda 3 Kez Aşındırdı
Gıda Kanunu’na göre gıda işletmeleri, gıda bilimi alanında lisans eğitimi almış en az bir personel çalıştırmak zorunda. Bu zorunluluk, halk sağlığı ve gıda güvenliği için önleyici bir kural. Gıda sermayesi ve AKP iktidarı bu kuraldan kurtulmak için can atıyor. Sermayeye öncü bir adım attırılıyor. AKP iktidarı da hemen kanunu değiştiriyor.
Üç Ülkede de Hesabı İşletme Sahibi Veriyor
Avrupa Birliği’nin Gıda Hijyeni Temelleri Tüzüğü, gıda sermayedarını gıda güvenliğinin birincil sorumlusu olarak belirliyor. Tüzük, sermayedardan gıda güvenliği ilkelerine dayalı kalıcı bir prosedür kurmasını istiyor. Sermayedar gıda emekçilerini işlerine uygun biçimde gözetip eğitecek, prosedürü yürütenler de gıda bilimi konusunda yeterli eğitim almış olacak. İşletmedeki roller ve sorumluluklar açıkça belirlenecek.
Amerika’nın Gıda Güvenliği Modernizasyon Yasası, Amerika’ya gıda ihraç eden ya da Amerika’da gıda üreten tesisleri kapsıyor. Bu tesisler en az bir Önleyici Kontroller Nitelikli Bireyi çalıştırmak ya da bu kişiden hizmet almak zorunda.
Japonya’nın Gıda Hijyen Kanunu, gıda üreten ya da işleyen her tesiste tam zamanlı bir Gıda Hijyeni Yöneticisi bulunmasını şart koşuyor. Bu yönetici, gıda emekçilerini gözetmek ve gıda sermayedarına görüş bildirmekle de yükümlü. Gıda sermayedarı da bu görüşlere saygı göstermek zorunda. Bunu kanun istiyor.
Bu sistemlerin ana amacı ortak. Gıda üretimindeki sorunları yaşanmadan önlemek, emekçiyi gıda güvenliğinin parçası yapmak, sermayedarı da bütün bunlardan sorumlu tutmak istiyorlar.
Kural 1995’te Geldi, Defalarca Adı Değişti
Bu kural 1995’te geldi. Amaç, Avrupa Birliği’ne iyi niyet gösterip onu Türkiye’nin üyelik sürecini başlatmaya ikna etmekti. Yayımlanan bir KHK’yla, işletmenin türüne ve büyüklüğüne göre gıda bilimi konusunda eğitim almış birinin sorumlu yönetici olarak çalışması zorunlu kılındı.
TBMM, 2004 yılında bu KHK’yı değiştirerek kanunlaştırdı. Motor gücü 60 beygiri aşan ya da en az 10 emekçi çalıştıran gıda işletmelerine sorumlu yönetici çalıştırma şartı getirildi.
Bütün yasal sorumluluk sorumlu yöneticilere yüklendi. Ama gıda sermayedarları, sorumlu yöneticilerin öngördüğü risklere ve bildirdiği sorunlara kulaklarını tıkıyor, para harcanmasına izin vermiyordu. Üstelik bir sorumlu yöneticinin en fazla 5 gıda işletmesinde çalışabilmesi, diploma kiralamaya dönüşmüştü. Sermayedarlar da sorumlu yöneticiliğin iptali için Danıştay’a başvuruyordu.
Danıştay bu başvuruları halk sağlığını koruma gerekçesiyle reddetti. Bunun üzerine 2010’da kanun değiştirildi. Bütün yasal sorumluluk gıda sermayedarına verildi, sorumlu yöneticilik kaldırıldı, adı da İstihdamı Zorunlu Personel olarak değiştirildi. Bu personelin en fazla 5 işletmede çalışabilmesine son verildi.
Sınır da değiştirildi. Yeni sınır 30 beygir ya da en az 10 emekçiydi. Bu sınırı aşan işletmelere, üretim türlerine göre en az bir istihdamı zorunlu personel bulundurma şartı getirildi.
Bakanlık Menfaatlere Göre Eğip Büküyor
Bu personelle noter onaylı iş sözleşmesi yapmak zorunluydu. Personel ayrıca TMMOB’ye bağlı Ziraat, Kimya, Gıda Mühendisleri Odaları ya da Veteriner Hekimler Odalarından atama belgesi almak zorundaydı. Asgari net taban maaş belirleme yetkisi de bu örgütlere verilmişti. Sermaye bu personelin varlığından rahatsız oldu. AKP iktidarı da meslek örgütünün sorumluluk almasından ve maddi olarak gelişmesinden rahatsız oldu.
Danıştay’a ilk davayı süpermarket işleten bir gıda sermayedarı açtı, atama belgesi şartının ve personel çalıştırma sınırının kaldırılmasını istedi. Danıştay sınırı kaldırma talebini reddetti. Belge konusunda karar vermedi. Çünkü dava sürerken AKP iktidarı 2014’te kanunu değiştirip atama belgesi şartını kaldırdı.
AKP iktidarı bu değişikliği bürokratik işlemleri azaltmak için yaptığını savundu. Tüm ilgili meslek örgütleri dava açtı. Danıştay bu davalarda önce yürütmeyi durdurma kararı verdi, yani değişikliğin uygulanmasını dava sonuçlanana kadar durdurdu. 2019’da da belge şartını kaldıran hükmü iptal etti.
Fakat AKP iktidarı bu dava da sürerken, 2017’de kanun değişikliğiyle belge şartını geri getirdi ama içeriğini değiştirdi. Atama belgesinin yerine, personelin meslek örgütüne üye olduğunu gösteren bir belgeyi sunma şartı getirdi. İlgili meslek örgütleri yine Danıştay’a dava açtı. Danıştay 2018’de yürütmeyi durdurdu. Ama 2021’de davaları reddetti, yürütmeyi durdurma kararını da kaldırdı.
Geçtiğimiz nisan ayında, kamu kurumlarından toplu yemek ihalesi alan uluslararası bir gıda sermayesi Danıştay’a dava açtı. Meslek örgütlerinin bu personel için asgari ücret belirleme yetkisinin iptalini talep etti. Danıştay da bu yetkinin yürütmesini durdurdu.
Örüntü kendini tekrar ediyor. Olan halk sağlığına ve emekçilerin iş güvencesine oluyor.
Örüntü kendini tekrar ediyor. Sermaye öncü adımı atıyor. AKP iktidarı kanunu sermayenin menfaatine değiştiriyor. Olan halk sağlığına ve emekçilerin iş güvencesine oluyor.
