• BIST 96.400
  • Altın 144,302
  • Dolar 3,5616
  • Euro 4,0009
  • İstanbul 16 °C
  • Ankara 9 °C

IŞİD’e Karşı Hava Harekâtı

Oktay Bingöl

IŞİD’e Karşı ABD ve Koalisyon Hava Harekâtının Değerlendirilmesi

ABD’nin IŞİD’e karşı hava harekâtı Irak hükümetinin ABD’den yardım talebi ile 8 Ağustos 2014 tarihinde başlamıştır. 19 Eylül tarihinden itibaren koalisyon ülkeleri de hava harekâtına iştirak etmeye başlamış, bu kapsamda 07 Ekim 2014 tarihine kadar İngiltere, Fransa, Belçika, Bahreyn, Suudi Arabistan, Ürdün ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) hava harekâtına fiilen katılmıştır. Katar, hava taarruzlarına destek vermektedir ancak fiili bölümüne katılmamıştır. Kısa vadede Kanada, Hollanda ve Avustralya’nın hava taarruzlarına fiilen iştiraki olası görülmektedir.

Koalisyon dışında İran’ın, Irak’ta doğrudan ve dolaylı hava gayretleri bulunmaktadır. İran muhtemelen Bağdat’ta El Raşid hava üssünde özel bir kontrol merkezi kurmuş, bu üsse istihbarat ve keşif amaçlı insansız hava araçları intikal ettirmiştir. Ayrıca İran’ın Irak’a SU-25 uçakları ile çok sayıda pilot gönderdiği iddia edilmektedir. İran’ın Irak’ta IŞİD hedeflerine doğrudan hava taarruzu yapıp yapmadığı bilinmemektedir.

8 Ağustos’tan 07 Ekim tarihine kadar yapılan 362 hava taarruzunda ((Irak 261, Suriye 101) IŞİD’in; 35-40 tank, 30-35 Humvee ve 500 civarında zırhlı araç, silahlandırılmış araç, kamyon ve diğer aracının tahrip olduğu veya hasar gördüğü, 20-30 petrol rafinerisinin vurulduğu, 5-10 mühimmat deposu ile 40-50 civarında mürettebatla kullanılan ağır silahın tahrip olduğu kıymetlendirilmektedir. Ayrıca önemli görülebilecek sayıda bina, tesis, kontrol noktası ve üs bölgesi tahrip edilmiştir. Bu operasyonlarda IŞİD’in 1.500-2.000 civarında personel zayiatı olduğu tahmin edilmektedir.

Hasar ve zayiat içinde en önemlisi araç kayıpları olup, özellikle tank ve Humveelerin ikmali mümkün görülmemektedir. Diğer araçların da ikmali oldukça zordur. IŞİD’in hareket kabiliyetinde bu kayıplar, harekât alanında kuvvet kaydırmasını ve koordineli saldırılar yapmasını sınırlayıcı önemli bir faktördür. IŞİD’in ikinci önemli kaybı, petrol rafinerilerinin vurulması nedeniyle gelir kaynaklarının bir kısmından yoksun kalmasıdır.

ABD uçakları bölgedeki üslerden kalkarak hava saldırılarını icra etmektedir. ABD’nin 1990’lardan itibaren Orta Doğu’da yığınaklanması ve bölge ülkeleri ile ikili askerî ilişkilerinin gereği olarak yeterli üs/platform kapasitesi bulunmaktadır. Ancak, uçakların menzilleri ve üslerin harekât bölgesine uzaklıkları lojistik sorunlar oluşturmakta, hava harekâtına katılan bombardıman uçaklarının havada yakıt ikmal ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. ABD’nin yeterli yakıt ikmal uçağı vardır ancak havada ikmal teknik ve lojistik zorluklar yaratmakta ve maliyeti artırmaktadır.

Bu bağlamda Türkiye’de İncirlik ve bölgeye yakın diğer hava meydanları avantaj sağlamakla birlikte ikame edilemez değildir. Türkiye’nin hava meydanlarını ABD ve Koalisyon ülkelerinin kullanımına açmasının siyasi ve psikolojik etkisi operasyonel boyutundan daha önemli görülmektedir.

ABD’nin hava harekâtında sıklet merkezinin Irak’ta olduğu görülmektedir. Şüphesiz ki bunun temel nedenlerinden birisi Suriye’de IŞİD hedeflerine hava harekâtının Irak’tan 1,5 ay sonra başlatılmasıdır. Bununla birlikte ABD’nin Irak’ta peşmergeler, Irak güvenlik kuvvetleri ve Sünni gruplardan istihbarat temini, bu unsurlar arasında bulundurduğu ABD danışman ve yardımcı personeli vasıtasıyla verilen istihbaratı teyit etme, uçakları yönlendirme ve hasar tespiti yapma imkânı vardır. Dolayısıyla ABD Irak’ta daha rahat ve etkin davranabilmektedir.

Suriye’de ise hem karada ortak olmadığı gibi hem de ABD unsuru yoktur. Sivil ve çevresel (istemeyen) zayiat (collateral damage) riski fazladır. Diğer taraftan Irak’ta IŞİD’e karşı hava harekâtının, Irak hükümetinin yardım talebi nedeniyle yasallık ve meşruiyeti varken Suriye’de Esad rejiminin fiiliyatta muhtemelen örtülü, temkinli ve sınırlı bir rızası söz konusudur. Ayrıca ABD’nin Suriye’deki ortaklarından Katar ve Suudi Arabistan’ın siyasi hesapları farklıdır. Her iki ülke hava saldırılarıyla Esad rejiminin de vurulmasını istemektedir. Rejim karşıtlarından farklı grupları desteklediklerinden ortak hedef seçimi zorlaşmaktadır.

Şu ana kadar icra edilen hava harekâtının; öncelikle ABD’ye koalisyon teşkili ve Irak güvenlik kuvvetleri ile peşmergeleri eğitmek, Sünni aşiretlerle temas kurmak için zaman kazandırdığı; Irak güvenlik kuvvetleri ve peşmergelere ise toparlanma fırsatı verdiği görülmektedir. Diğer taraftan hava harekâtı IŞİD’in ilerlemesini genel olarak yavaşlatmış, birçok bölgede durdurmuş, Musul Barajı ve Baji Rafinerisi başta olmak üzere bazı kritik bölgelerin geri alınmasını sağlamıştır. Ayrıca IŞİD’in hareket kabiliyetine önemli düzeyde hasar verdirilmiş, gelir kaynaklarının bir bölümü tahrip edilmiştir. Bunların etkileri kısa dönemde görülmeye başlanacaktır. Bu nedenle ABD’nin Irak’ta IŞİD’e karşı hava harekâtıyla amaçladığını gerçekleştirdiği değerlendirilmektedir.

Suriye’de ise başta karada ortaklar bulunmaması olmak üzere hava harekâtı icra etmenin çeşitli güçlükleri ve bölgesel müttefikler ile aynı yaklaşımları paylaşmamanın etkileri nedeniyle şimdilik amaca ulaşılamamıştır. 

ABD’nin her iki ülkede hava harekâtında temel problemi, başta Türkiye, Suudi Arabistan ve Katar olmak üzere bölgesel aktörlerle özellikle Suriye’de harekâtın amacı konusunda ortaya çıkmaktadır. Bunun çözümü ise bu aşamada mümkün görülmemektedir.

IŞİD’in hava taarruzlarının etkisinden kaçınmak için taktiklerini değiştirmeye devam edeceği, ancak başlangıçta yaptığı stratejik hatayı (Stratejik denge ve taarruz safhasına erken geçme) düzeltemeyeceği, bu nedenle gittikçe küçülerek terör eylemlerine başvurmayı tercih edeceği değerlendirilmektedir.
ABD’nin ise önümüzdeki dönemde Irak’ta hava taarruzlarının yoğunluğunu azaltacağı, asıl gayretini kara unsurlarının harekâtını koordine etme ve yönlendirmeye tahsis edeceği; Suriye’de ise Esad yönetiminin örtülü rızasına bağlı olarak IŞİD’e yönelik hava taarruzlarının yoğunluğunu artıracağı mütalaa edilmektedir.

Konuyla ilgili kapsamlı bir rapora http://merkezstrateji.com/ adresinden ulaşılabilir

Bu yazı toplam 22917 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2017 Gerçek Gündem | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.